KATECHEZA DOBREGO PASTERZA

Katecheza Dobrego Pasterza opiera się na zasadach pedagogicznych Marii Montessori:

  • dziecko w centrum wychowania i kształcenia;
  • dziecko rozwija się według własnego wrodzonego planu;
  • przygotowane otoczenie i przygotowany nauczyciel;
  • materiał rozwojowy.
  1. Montessori (Barcelona 1915) zauważała, że rozwój duchowy dziecka nadaje nowe znaczenie wszystkim innym aktywnością wykonywanym przez dziecko, że dzięki doświadczeniu atrium dziecko nabywa poczucia wdzięczności, uradowania, godności i zaspokaja swój głęboki duchowy głód.

Katechezę Dobrego Pasterza można nazwać metodą znaku, bo wychowuje do odczytywania znaków biblijnych i liturgicznych. Biblia i liturgia przemawiają tym samym językiem który można nazwać aluzyjnym, ponieważ nie wyczerpuje bogactwa tego, co w sobie zawiera. Metoda przypowieści, metoda znaku stanowi przeciwieństwo metody definicji (definire wł. określić, rozstrzygnąć, zakończyć, kończyć), czyli przyjmowania informacji bez osobistego zaangażowania i potrzeby dalszego poszukiwania, stawiania pytań.

Natomiast duchowość człowieka powinna opierać się na nieustannym zdumieniu, zauroczeniu, medytacji, refleksji, które prowadzi do wyrażania wdzięczności Bogu, wielbienia Go, odkrywaniu tajemnic. Metoda znaku ma charakter religijny, ponieważ jest świadoma swych ograniczeń, a więc pełna czci wobec tajemnicy, której nie zamierza zdefiniować, lecz stara się ją przybliżyć językiem opisowym( umownym). Trzeba pamiętać, aby nie wyjaśniać dziecku przypowieści, gdyż stają się wtedy definicją. Znak pozostawia miejsce na osobisty wysiłek każdego człowieka.

Jezus nauczał głównie wykorzystując przypowieści.

Wychowanie reIMG_0103ligijne małego dziecko musi się opierać na wnikliwej            obserwacji rozwoju jego religijności oraz potrzeb duchowych . Cavalletti i Gobbi, uważały, że konstruowanie katechezy powinno wynikać z zasady: „tak jest, tego potrzebują dzieci”, a nie: tak zrobimy, bo tak powinno być”. Wrażliwość religijną dzieci trzeba odkrywać bez narzucania własnego wyobrażenia o dziecku i Bogu, aby służyć dziecku w prawidłowy sposób musimy poznać okresy jego szczególnej wrażliwości, tylko wtedy można odpowiedzieć na potrzeby duchowe dziecka i pomóc mu je zaspokoić.

Dzieci w okresie 3-6 lat mają ogromną potrzebę miłości i zaspakajania jej, musimy pomóc im odkrywać Boga, który jest prawdziwą Miłością. Dziecko żyje miłością z której rodzi się życie, miłością, która to życie karmi i zaspokaja a także daje radość . Cavalletti podkreśla, że dziecko „wydaje się znajdować w Bogu bogactwo tej miłości która jest w nim(dziecku) i której z całą uwagą szuka. A kiedy ją odnajdzie, zanurza się w nią głęboką przyjemnością, w sensie całościowego zaspokojenia”. Bóg i dziecko spotykają się na poziomie zgodności natur, dlatego należy od najwcześniejszych lat życia dać mu możliwość na spotkanie z Bogiem. Cavalletti uważa, że dziecko posiada „pozytywną duchowość”, nie musi wychodzić z ciemności, aby znaleźć światło dziecko szuka i odnajduje światłość, która mu odpowiada. Reaguje wielką radością kiedy odnajduje odpowiedniego „partnera” , który odpowiada na egzystencjalną potrzebę życia w relacji. Dziecko potrafi się zauroczyć, zachwycić tym co słyszy o Bogu przeżywa ogromną radość, która jest owocem spotkania z Bogiem i wtedy buduje się relacja.

Dziecko przed ukończeniem 6 lat ma największą potrzebę wychowania religijnego rozumianego jako potrzebę nawiązywania relacji z Bogiem. Jeżeli odpowiemy na potrzebę miłości i przynależności w pierwszych latach życia, dziecko zbuduję fundament , a uczucie radości i pokoju jakie czerpie w tym momencie pozostaje na długo i będzie wracało w późniejszych okresach.

Po 6 r.ż. jego wychowanie religijne będzie się opierać bardziej na rozumieniu, niż na przeżywaniu, a także na zainteresowaniu zasadami moralnymi niż na potrzebie nawiązywania relacji.

Kolejne etapy rozwoju duchowego możemy zaobserwować obserwując reakcje dzieci na ponowne odczytywanie przypowieści o Dobrym Pasterzu.

Najpierw jest to czas „rozkoszowania się Bogiem”, nawiązywania relacji z Kimś, kto bezgranicznie kocha, czas radości.

Po szóstym roku, kiedy dziecko otwiera się na rozpoznawanie dobra i zła, zaczyna zauważać, że ten sam Pasterz, który z opiekuńczą miłością poszukiwał zaginionej owcy, jest również Pasterzem przebaczającym.

W okresie dorastania, w którym młody człowiek otwiera się na wspólnotę i na drugiego człowieka i poszukuje „bohaterskich ideałów”, w przypowieści o Dobrym Pasterzu odnajduje Kogoś, kto „oddaje swoje życie”, swój czas.

Potrzebą dziecka jest też aktywność. Cały materiał religijny odpowiada tej potrzebie poznawania rzeczywistości wszystkimi zmysłami, doświadczaniu i własnej aktywności.

Sofia Cavalletti ( 1917 – 2011) była znawcą Biblii i wykładowcą języka hebrajskiego w Rzymie. Pomysł na to, by pracować z dziećmi zrodził się podczas obserwacji radości dzieci słuchających Słowa Bożego. Wraz z Gianną Gobbi, która przez długie lata współpracowała z M. Montessori rozpoczęły w 1954r pracę z dziećmi w atrium opartą na zasadach pedagogicznych M. Montessori. Poszukiwały i tworzyły materiały, które wspomagały pracę dzieci z tekstem biblijnym i wydarzeniami roku liturgicznego i pośrednio prowadziły do modlitwy.

Otoczenie dla wychowania religijnego nazywa się Atrium, czyli przedsionek kościoła. W kościele dziecko może tylko słuchać i celebrować, natomiast w atrium może podejmować różnego rodzaju prace, działanie , które pozwalają mu na doświadczenie i przeżycie w sposób konkretny rzeczywistości transcendentnej. W atrium dziecko buduje swoją autonomię, niezależność, ale także doskonali się poprzez działanie, wyraża wewnętrzne potrzeby, może podejmować własną aktywność, która prowadzi je do uporządkowania i kontroli nad sobą. Cavalletti wskazuje, że przygotowane otoczenie i używany materiał pozwala dziecku być sobą.

Celem atrium jest:

  • stworzenie dziecku takich warunków, w których mogłoby słuchać orędzia Bożego, medytować słowo Boże, żyć nim według własnego rytmu;
  • umożliwienie dziecku podejmowania pracy z tekstem, materiałem rozwojowym, która przeobraża się stopniowo w medytacje i modlitwę;
  • udzielenie pomocy w rozwoju życia religijnego dziecka;
  • przygotowanie dziecka do świadomego przeżywania liturgii w kościele.

Atrium jest urządzone w taki sposób, by było przyjazne dzieciom, znajdują się w nim łatwo dostępne półki na których zgromadzone są materiały opracowane i wykonane w większości przez katechetę zgodnie z zasadami Montessori.

Dla dzieci od 3-6 lat w centrum atrium znajduje się materiał do prezentacji przypowieści o Dobrym Pasterzu i eucharystycznej obecności Dobrego Pasterza. Znajduje się tu miejsce do modlitwy osobistej i grupowej, może to być niska ława nakryta obrusem w kolorze zgodnym z rokiem liturgicznym. W zależności od prezentowanego tematu można umieszczać w tym miejscu Pismo Święte , figury lub obrazy, świece (podczas Adwentu – cztery fioletowe, Wielkanocy – paschał, Zesłania Ducha Świętego – siedem czerwonych z podpisami darów Ducha Świętego).

W atrium dla dzieci młodszych znajduje się miejsce przeznaczone do prezentacji tematów o Eucharystii i chrzcie świętym tematy te przedstawione są poprzez zminiaturyzowane imitacje oryginalnych przedmiotów liturgicznych. Ich celem jest przybliżenie nazw przedmiotów służących do odprawiania mszy świętej i celebracji chrztu oraz stopniowe odkrywanie znaczenia znaków i gestów liturgicznych( dzieci nie bawią się w odprawianie mszy przygotowują ołtarz, zapalają świece, modlą się, uczą się kreślić znak krzyża). W kąciku do mszy świętej znajdują się również zminiaturyzowane szaty liturgiczne, dzieci zapoznają się z nazwami szat i kolorów liturgicznych (ubierają w szaty figurę przedstawiającą księdza, same się nie przebierają).

Dzieciom prezentowane są tematy związane z rokiem liturgicznym, dlatego w atrium znajdują się;

  • materiały związane z Adwentem (mapa Ziemi izraelskiej, teksty proroctw),
  • Bożym Narodzeniem (teksty z tzw. dioramą, czyli domki z figurami trójwymiarowymi prezentującymi postacie biblijne),
  • Wielkanoc (mury Jerozolimy, makieta Grobu Pańskiego), a także z przypowieściami o Królestwie Bożym, o Dobrym Pasterzu, w tym wypadku posługujemy się figurami dwuwymiarowymi, bowiem w przypowieści zawiera się znak, który dziecko ma odkryć a nie historyczna osoba, np. postać kupca, dobrego pasterza.

Celem materiału religijnego jest pomoc dziecku w spotkaniu z Bogiem, które prowadzi do modlitwy. Praca z materiałem religijnym przede wszystkim umożliwia dziecku zrozumienie znaku, przejście od przedmiotu do znaku liturgicznego, w którym ukryta jest zmaterializowana rzeczywistość transcendentna.

Dziecko najpierw poznaje konkret, to co jest mu bliskie i wynika z jego osobistych doświadczeń oraz potrzeb rozwojowych mających związek z mszą świętą. Dopiero później proponuje się tematy trudniejsze: proroctwa, teksty narracyjne, przypowieści.

PODEJŚCIE DO DZIECKA

W jaki sposób realizowane jest indywidualne podejście do dziecka.

Katecheza powinna dawać dziecku możliwość zatrzymania się nad tekstem biblijnym, znakiem liturgicznym, i samodzielnej medytacji, refleksji, jest to możliwe tylko dzięki materiałom, przygotowanemu otoczeniu oraz pracy wolnej w tym otoczeniu. Raz przedstawiony przez katechetę temat wraz z materiałem pozostaje do dyspozycji dzieci przez cały rok. Dlatego dzieci mają możliwość powrotu do wybranego przez siebie tematu w zależności od ich wewnętrznej gotowości, niezależnie od trwającego roku liturgicznego. Na tym polega specyfika poznawania przez dzieci, uczą się przez powtarzanie w zależności od potrzeb i aktualnego rozwoju duchowego.

GRUPY WIEKOWE I TEMATYKA

Katecheza Dobrego Pasterza adresowana jest do dzieci w trzech grupach wiekowych (trzy poziomy) od 3-6, 6-9, 9-12

Dla dzieci w wieku 3-6 – proponujemy katechezy oparte głównie na uczeniu się poprzez przypowieści, skierowane na nawiązanie osobowej relacji z Jezusem.

Dokonuje się to dzięki:

  • rozwijaniu umiejętności uważnego i świadomego uczestnictwa we mszy świętej,
  • głoszeniu orędzia zbawczego (proroctwa o Bożym Narodzeniu, przypowieści o Dobrym Pasterzu),
  • przeżywaniu wydarzeń zbawczych ( Boże Narodzenie, Zmartwychwstanie),
  • medytacji wybranych tekstów biblijnych (przypowieści o Królestwie Bożym),
  • odkrywaniu znaków liturgicznych (sakrament chrztu, msza święta).

Dzieci w wieku 6-9

  • wprowadzenie do Biblii, wstęga czasu, taśma czasu, taśma darów,
  • przygotowanie do Komunii (przypowieść o winnym krzewie, o zagubionej owcy, o zagubionej drachmie, o miłosiernym ojcu).

Dzieci w wieku 9-12

  • przypowieści moralne,
  • Stary Testament.

ŹRÓDŁA

Opracowano w oparciu o książki:

– Barbara Surma, Krzysztof Biel SJ – „ Ja jestem Dobrym Pasterzem”- Przewodnik metodyczny do Katechezy Dobrego Pasterza. – Palatum Łódź 2011

– Sofia Cavalletti – „Potencjał duchowy dziecka”. Doświadczenia z dziećmi w wieku od 3 – 6 lat. – WAM Kraków 2001.

– Sofia Cavalletti – „ Potencjał duchowy dziecka w wieku od 6 – 12 lat”. Opis doświadczenia. WAM Kraków 2003.

Dodatkowe informacje dotyczące Katechezy Dobrego Pasterza:

Religia Deon

 

NASZE PRZEDSZKOLE

Wspieramy samodzielny rozwój dziecka – młodego człowieka – w przeznaczonym na ten cel czasie i dajemy mu możliwość podźwignięcia się ku większym rzeczom.

         

KONTAKT